Yozgat ya da eski ismi ile Bozok, Türkiye Cumhuriyetinin ortasında bulunan bir anadolu şehridir. Yozgat şehri anadolunun merkezinde yer alan güzel bir şehirdir. Ankara'nın 217 kilometre doğusunda yer almaktadır. Merkez ilçe de dahil olmak üzere toplam 14 ilçesi vardır. İl plakası 66, telefon alan kodu 354'dür.
Tarihçe
Yozgat şehri anadolunun en eski yerleşim yerlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Bölgede Alişar Höyüğü kazılarında M.Ö 3000 yılına kadar tarihlenen eserler bulunmuştur. Hitit ülkesinin yerleşim merkezlerinden birisi olduğu bilinmektedir. Sadece bu vasfı ile bile şehrin kökenini günümüzden 5000 yıl öncesine kadar tarihlemek mümkündür. Hititlerden sonra pek çok ülke ve millette bu coğrafyada yaşamıştır.
Yozgat şehrinde daha önceden yaşamış medeniyetlerin kronolojik sıralaması şu şekildedir. Bilinen en eski yerleşimcileri Hititlerdir. Hitilerin ne kadar bir süre bu şehirde yaşadığı bilinmese de onlardan sonra Firiglerin yaşadığına dair kanıtlar mevcuttur. M.Ö 7. yüzyıl civarında Kimmerlerin kalıntılarına raslanmış ve bu dönemde Kimmerlerin yaşadığı kanısına varılmıştır. M.Ö 6. yüzyıl civarında Lidya krallığı ve Persler bu bölgede yaşamıştır. Yozgat şehri M.Ö 4. yüzyıl civarında Makedonyalıların hakimiyetine girmiştir. Bu hakimiyet Mekedonya'nın ikiye bölünmesine kadar sürmüştür. Şehir M.Ö 3. yüzyılın başlarında Kapadokya Krallığının hakimiyetine geçmiştir. M.Ö 2. yüzyılda ise Kelt kabileleri ve Galatalılar bu bölgeye yerleşmiştir. Önceki Kapadokya krallığının hakimiyetinin bu dönemde son bulduğu düşünülmektedir. Tarihsel açıdan M.Ö 85 yılında Roma bu bölgede üstünlük kurarak hakimiyetini sağlamıştır.
Yozgat'ın milattaon sonrada karışık bir tarihi olmuş ve şehir pek çok defa el değiştirmitşir. Milattan sonra şehrin ilk sahipleri yine Roma İmparatorluğu olmuştur. Roma İmparatorluğu ikiye bölündükten sonra da şehir tüm anadolu ile birlikte Doğu Roma İmpratorluğuna (Bizans) kalmıştır. Bu dönem ayrıca sasani akıncıların hakimiyet kurma çabaları ile de bilinir. Lakin bu çabaların başarısız olduğu kayıtlara geçmiştir.
Yozgat bölgesi 1398 yılında Kadı Burhaneddin'in ölümü üzerine Yıldırım Bayezid döneminde Osmanlı egemenliğine girmiştir. Ancak kısa bir süre sonra, 1402 yılında Timur İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında gerçekleşen Ankara Savaşı sonucunda bölgede sıkıntılı bir Fetret Devri süreci başlamıştır.
Yozgat bu dönemden sonra uzun bir süre görece sakin bir dönem geçirmiştir. Anadolunun merkezinde bulunmasından dolayı Türk hakimyiet kalıcı olmuştur. Osmanlı İmpraatorluğunun dağılmasına kadar Osmanlı himayesinde kalmaya devam etmiştir. Türkiye Cumhuriyetinin kurulması ile birlkite Türkiye Cumhuriyetinin bir parçası olarak varlığını devam ettirmiştir. Yozgat şehri Türkiye Cumhuriyetinin ilk kurulduğu günde dahi bir ildi. Bu durum ilk Cumhuriyet haritaları ile kanıtılıdır.
Nüfus
Yozgat'ın nüfusu yapısı özellikle Cumhuriyet'in ilk yıllarından günümüze kadar köklü bir değişim ve dönüşüm süreci geçirmiştir. Şehir nüsusu 1927 yılında yaklaşık olarka 70 bin kadardı. 2. Dünya Savaşı ıllarına denk gelen 1945 sayımında ise sert bir düşüş yaşanmıştır. 2019 yılındaki sayılmarda Yozgat'ın nüfusunun 106 binin üsütne çıtkığı görülmütür.
İlçeler
Yozgat'ın ilçeleri aşağıdaki gibidir. Yozgat Merkezinin özel bir adı yoktur Merkez isimli bir ilçeye sahiprtir. Toplamda 14 tane ilçesi bulunmaktadır.
- Yozgat (il merkezi)
- Akdağmadeni
- Aydıncık
- Boğazlıyan
- Çandır
- Çayıralan
- Çekerek
- Kadışehri
- Saraykent
- Sarıkaya
- Sorgun
- Şefaatli
- Yenifakılı
- Yerköy
İklim
Yozgat'da yazlar sıcak ve kurak kışlar ise yağışlıdır. Yaz ile kış arasında gece ve gündüz farkı çok küçüktür. Yozgat'da ısı genellikle 23-24 derece civarında seyreder. Senenin ortalama 40 günü yağışlıdır. Senelik ortalama yağış 951 mm civarındadır.
Biğtki örtüsü genellikle ormanlardan, çayılrardan ve meralardan ibarettir. Akdağmadeni ve çevresinde 962 hektar civarı ormanlık bir alan vardır.
Eğitim
Yozgat şehrinde ön lisans, lisans ve yüksek lisans seviyesinde eğitim veren kurumlar vardır. Bozok Üniversitesi bu eğitimleri il genelinde vermektedir. Bunun yanı sıra Fen Lisesi, Anadolu Lisesi, Turizm ve Otelcilik Meslek Lisesi bulunmaktadır.
Etimoloji
Yozgat şehrinin asıl adı Yozgat değil Bozok'tur. Oğuzların Bozok kolundan gelen halk sebebi ile ilk başta bu şekilde isimlendirilmiştir. Cumhuriyetin ilan edilmesi ile sancaklara vilayet(il) denilmeye başlayınca Yozgat'da Cumhuriyetin ilk yıllarında il statüsü kazanmıştır.
Yozgat isminin menşei konusunda çeşitli söylentiler ileri sürülse de kabul edilen hikayeler şu şekildedir.
- Yozgat şehiri Yozgt'ın Saray Köüyünden itibaren yüz kat yükselmektedir. Bu rakım artışından ötürü "Yüz Kat" denilmiş ve zaman içinde bu ismin Yozgat şeklinde kalmıştır.
- Aşiret reiisi olan Ömer Cabbar Ağa'nın(Çapanoğlu) yüzü çopurdu. Bu yüzden kendisine Çoğur veya Çappar Koca derlerdi. Söylentilere göre Cabbar Ağa, sürülerini bir yaylada otlatırken karşısına hızır çıkıyor. Cabbar Ağa misafirperverlikte kusur etmeyip hızıra süt it ikram ediyor. Hızır da ona "Yozuna yoz katılsın" diyor. Bu ifade günümüze Yozgat olarak geliyor.
- Yozgat şehrinde geçmişteki hayvancılık faaliyetleri çok fazlaymış. Şehre Yoz yani sürü ya da ootlak ile Gat yani katlanarak artmak anlamında gelen ifadelerden oluşan YozGat denilmiştir. Bu ifade Hayvan yetiştirilen büyük arazi anlamına gelir.
- Genel anlatılan ama resmi kabul edilmeyen bir başka teoriye göre ise şehrin ismi Çapanoğlu İsyanınndan ötürü bu şekilde değiştirilmiştir.